Czym jest nerwica i jakie są jej objawy?

Nerwica

Nerwice, a właściwie zaburzenia lękowe, bo takiego terminu powinniśmy używać, stanowią jedną z częstszych przyczyn zgłaszania się pacjentów do lekarza, i to niekoniecznie lekarza psychiatry.

To duża grupa zaburzeń psychicznych, mających przede wszystkim podłoże emocjonalne, związane z trudnymi doświadczeniami w pierwszych latach życia. Do rozwoju zaburzeń lękowych predysponować mogą także skłonności genetyczne oraz zmiany anatomiczne i funkcjonalne w mózgu.

Nerwica nie jest osobną jednostką chorobową. To grupa zaburzeń, których podstawowym objawem jest lęk.

Objawy nerwicy

Pierwszym i podstawowym objawem zaburzeń lękowych jest oczywiście lęk, czyli stan emocjonalny związany z poczuciem zagrożenia bez realnego źródła niebezpieczeństwa. Lęk może być stanem przejściowym lub stałą cechą funkcjonowania człowieka. Może być stały lub napadowy.

Zaburzeniom lękowym często towarzyszą dolegliwości somatyczne, czyli „z ciała”, takie jak:

  • ból brzucha,
  • ból pleców,
  • sztywność karku,
  • napięcie mięśni mimicznych,
  • jąkanie się,
  • przyspieszona akcja serca,
  • podwyższone ciśnienie tętnicze,
  • zimne dłonie i stopy,
  • szybki lub nieregularny oddech,
  • wzmożona potliwość,
  • suchość w ustach,
  • uczucie parcia na mocz czy zaparcie.

Lęk jako cecha może wiązać się ze stałym uczuciem napięcia, zakłopotaniem, poczuciem niższości, dużą wrażliwością na krytykę i ocenę, silnie wyrażoną potrzebą akceptacji i bycia lubianym, wyolbrzymianiem zagrożeń i nadmierną potrzebą bezpieczeństwa.

Rodzaje nerwicy

Zgodnie z Międzynarodową Klasyfikacją Chorób ICD-10, wśród zaburzeń nerwicowych możemy wyróżnić następujące jednostki:

Zaburzenia lękowe w postaci fobii

Do tej grupy zaliczamy agorafobię, fobie społeczne oraz fobie specyficzne.

Agorafobia to lęk przed otwartą przestrzenią, brakiem możliwości ucieczki, tłumem.

Fobie społeczne charakteryzują się z kolei lękiem przed negatywną oceną w kontaktach społecznych.

Jeżeli chodzi o fobie specyficzne, nie sposób wszystkie je wymienić. Najlepiej kojarzone to homofobia, czyli lęk przed zetknięciem z osobą o orientacji homoseksualnej lub byciem osobą homoseksualną, arachnofobia, czyli lęk przed pająkami, oraz klaustrofobia, czyli lęk przed zamkniętymi pomieszczeniami.

Inne zaburzenia lękowe

Do tej grupy zaburzeń zaliczamy zaburzenia lękowe z napadami lęku, zaburzenia lękowe uogólnione oraz zaburzenia depresyjno-lękowe mieszane.

Zaburzenie lękowe z napadami lęku charakteryzuje się występowaniem tzw. napadów paniki. Takie epizody mogą występować nawet kilkanaście razy w ciągu doby. Wiążą się z poczuciem zagrożenia życia, silnym bólem w klatce piersiowej, dusznością, kołataniem serca, zawrotami głowy. Często pacjenci z takimi objawami trafiają na oddziały ratunkowe, ponieważ są przekonani, że zagrożone jest ich życie.

Zaburzenia lękowe uogólnione cechują się przewlekłym, „wolnopłynącym” lękiem, niezwiązanym z sytuacjami zewnętrznymi, zamartwianiem się, ciągłym poczuciem dyskomfortu. Zaburzenia lękowe uogólnione częściej dotyczą kobiet.

Zaburzenia depresyjno-lękowe mieszane to kategoria diagnostyczna zarezerwowana dla pacjentów, u których występują zarówno objawy depresji, jak i lęku, ale żadne z nich nie przeważają w sposób zdecydowany.

Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne (nerwica natręctw)

Jak sama nazwa wskazuje, istotą tego zaburzenia jest występowaniem obsesji, czyli myśli natrętnych, oraz kompulsji, czyli przymusowych czynności. Myśli natrętne mają charakter stereotypowy, nawracający. Są przykre dla chorego, mogą być obsceniczne lub agresywne, mogą być po prostu bezsensowne. Przymusowe czynności pacjent postrzega jako zapobiegające nieprawdopodobnym wydarzeniom dotyczącym jego lub jego bliskich. Obsesjom i kompulsjom towarzyszyć mogą objawy somatyczne opisane powyżej oraz zaburzenia depresyjne. Ciekawy obraz nerwicy natręctw przedstawiono w filmie „Dzień świra”.

Reakcja na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne

Do tej kategorii diagnostycznej zaliczamy ostrą reakcję na stres, zaburzenia stresowe pourazowe oraz zaburzenia adaptacyjne.

Ostra reakcja na stres trwa z reguły nie dłużej niż kilka dni. Objawy mogą być bardzo różnorodne. Niektórzy pacjenci doznają zawężenia świadomości i uwagi, zaburzeń orientacji, czasowej utraty zdolności rozumienia bodźców. Ostra reakcja na stres może powodować osłupienie lub, wprost przeciwnie, nadmierną aktywność. Epizod może być pokryty niepamięcią całkowitą bądź częściową.

Zaburzenia stresowe pourazowe (PTSD) stanowią przedłużoną lub opóźnioną, nawet o kilka miesięcy, reakcję na stres i traumatyczne wydarzenia. Objawiają się natrętnym powracaniem wspomnień trudnych doświadczeń, unikaniem bodźców związanych z urazem, nadmierną pobudliwością, zaburzeniami snu, drażliwością, trudnościami z koncentracją.

Zaburzenia adaptacyjne to reakcja na wydarzenie stresowe o mniejszym nasileniu niż w PTSD. Objawy takie jak niepokój, przygnębienie, zaburzenia snu czy problemy z koncentracją, pojawiają się w ciągu miesiąca od zadziałania czynnika.

Zaburzenia dysocjacyjne (konwersyjne)

Dawniej nazywane „histerią”. Istotą tych zaburzeń jest nieprawidłowa integracja pamięci dotyczącej osobistych przeżyć, poczucia własnej tożsamości, odczuwania bodźców i kontroli nad własnym ciałem. Wśród nich może wyróżnić między innymi amnezję dysocjacyjną, czyli zaburzenie pamięci występujące po jakimś przykrym wydarzeniu, a także fugę dysocjacyjną, czyli bezcelową, odległą wędrówkę, której przebiegu pacjent później nie pamięta.

Do zaburzeń dysocjacyjnych zaliczamy także osobowość mnogą czy trans i opętanie.

Zaburzenia występujące pod postacią somatyczną

Pacjenci z tego typu problemami w pierwszej kolejności skarżą się na objawy „z ciała” Odwiedzają wielu specjalistów, zabiegają o uzyskanie konkretnej diagnozy. Z reguły nie przyjmują do wiadomości, iż przyczyną ich dolegliwości są problemy natury psychicznej. Do tej kategorii diagnostycznej zaliczamy ból psychogenny, zaburzenia hipochondryczne oraz zaburzenia somatyzacyjne.

Inne zaburzenia nerwicowe

W tej kategorii wyróżniamy neurastenię, czyli tzw. zespół przewlekłego zmęczenia oraz zespół depersonalizacji-derealizacji.

Jak leczyć nerwicę?

W leczeniu zaburzeń lękowych kluczowa jest psychoterapia. Są również metody farmakologiczne które sprawdzają się w walce z lękiem.

Podstawowymi lekami w terapii zaburzeń lękowych są SSRI (inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny) oraz SNRI (inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny), będące również podstawowymi lekami stosowanymi w terapii zaburzeń depresyjnych.

W leczeniu zastosowanie znajdują także leki z grupy benzodiazepin. Pomagają szybko opanować lęk, jednak ich długie stosowanie prowadzi do uzależnienia.

Źródła:

  • Gałecki P, Szulc A. Psychiatria. Edra Urban & Partner, Wrocław 2018
  • Jarema M. Psychiatria. PWZL, Warszawa 2017
  • Jarema M. Standardy leczenia farmakologicznego niektórych zaburzeń psychicznych. VIA MEDICA, Gdańsk 2015
Spis treści